MEHMET BALiOGLU

Özel Halk Otobüslerinin Çalışma İzin Belgesine Dayanılarak İhalesiz Çalıştırılması

Rapor Özet

Ana konu ve temel bulgular:

  • Hatay Büyükşehir Belediyesi sınırları içindeki halk otobüslerinin ihale yapılmadan encümen kararıyla faaliyet gösterdikleri tespit edilmiştir.
  • Belediye tarafından yürütülen uygulama mevzuata aykırıdır.
  • Toplu taşıma hizmetinin yerine getirilmesinde ruhsat verme yönteminin seçilmesi hâlinde, süresiz olarak ruhsat vermenin söz konusu olmadığı, belli bir süre dâhilinde ruhsatın verilmesi gerektiği, bu süreye göre muhammen bedelin belirlenmesinin şart olduğu, bu hususlar ortaya konulduktan sonra Devlet İhale Kanunu hükümlerine uygun bir şekilde ihalenin yapılması gerektiği…
  • Belediye ve kooperatif arasındaki protokolün süresi 6 yıl olarak belirlenmiştir. Ancak 1994 yılında belediye meclisince, belediye encümenine böyle bir yetki verilmediği gerekçesiyle protokol iptal edilmesine rağmen karara uyulmamış ve taşımacılık faaliyetleri süresiz olarak devam etmiştir.

Yasal ve düzenleyici çerçeve:

  • 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun “Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları” başlıklı 7’nci maddesinin (p) bendi.
  • Aynı maddenin 2’nci fıkrası.
  • Mezkur Kanun’un ek 2’nci maddesinin son fıkrası.
  • Danıştay 13. Dairesinin Esas No:2015 / 985, Karar No: 2015 / 3164 numaralı kararı.
  • 1580 sayılı Kanun’a dayanılarak 1988 yılında çıkarılan Antakya Belediyesi Denetiminde Çalıştırılacak Özel Halk Otobüslerine Ait Yönetmelik.

Önerilen veya eleştirilen ana eylem noktaları:

  • Süresiz olarak verilen izin belgelerinin iptal edilmesi ve mevzuata uygun olarak ihale yapılması.
  • İhale sürecine ilişkin çalışmaların diğer ilçelerde de yapılması.
  • Belediyenin bu konudaki çalışmalarının izlenmesi.

Rapor Metni

Hatay Büyükşehir Belediyesi sınırları içindeki halk otobüslerinin ihale yapılmadan encümen kararıyla faaliyet gösterdikleri tespit edilmiştir.

5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun “Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları” başlıklı 7’inci maddesinin (p) bendinde;

“Büyükşehir içindeki toplu taşıma hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek, büyükşehir sınırları içindeki kara ve denizde taksi ve servis araçları dahil toplu taşıma araçlarına ruhsat vermek. (Ek cümle: 16/5/2018- 7144/14 md.) Büyükşehir içindeki toplu taşıma hatlarıyla ilgili olarak; şehir merkezine olan uzaklık, nüfus ve hattı kullanan sayısı kriterleri esas alınarak tespit edilecek hatlarla ilgili toplu taşıma hizmetlerinin işlettirilmesine karar vermek.”

Aynı maddenin 2’nci fıkrasında;

“… Büyükşehir belediyeleri, birinci fıkranın (p) bendinin ikinci cümlesinde yer alan kriterler esas alınarak büyükşehir belediye meclisi kararıyla belirlenen yerlerdeki toplu taşıma hatlarının işletmesinin o bölgede kurulu taşıma birlik veya kooperatiflerinden temin edilmesine karar verebilir. Bu durumda ihaleye katılacaklarda ve kullanılacak taşıma araçlarında aranacak şartlar belediyelerce belirlenir…”

Mezkur Kanun’un ek 2’nci maddesinin son fıkrasında ise;

“Büyükşehir belediyesi sınırlarına giren belediyelerin, kanunların verdiği yetkiye dayanarak yürütmekte oldukları toplu taşıma ve ulaşım hizmetlerinin, gerçek ve tüzel kişilere yaptırılması amacıyla verilen ruhsat, imtiyaz sözleşmesi ve ulaşım araçları kira sözleşmesi, ruhsatta öngörülen süre ve sahip oldukları hat güzergâhı ile sınırlı olmak şartıyla herhangi bir işleme gerek kalmaksızın büyükşehir belediyesi toplu taşım ve ulaşım sistemine dahil edilir.”

Hükümleri yer almaktadır.

Yukarıda yer alan mevzuat gereğince, toplu taşıma hakkının büyükşehir belediyesinin görev ve yetkisinde olduğu anlaşılmaktadır. Büyükşehir belediyesine ait olan bu hakkın ihale

yoluyla rekabete uygun, saydamlığı sağlayarak sürenin belirli olması gibi hususları da içerecek şekilde verilmesi gerekir. Bu yetki büyükşehir belediyesi adına belediye meclisine aittir. Belediye meclisince alınacak bir kararla bu yetki encümen tarafından da yerine getirilebilir. Ancak meclis veya encümen imtiyaz niteliği taşıyan toplu taşıma hizmetlerini ihale yoluyla devretmemiş, mevzuata uygun olmayan şekilde çalışma belgeleri düzenleyerek toplu taşımada bir tekel oluşturulmuştur.

Toplu taşıma hizmeti imtiyaz sözleşmesi, kira sözleşmesi veya ruhsat verilmesi yoluyla da gördürülebilir. Ancak yukarıda ifade edilen mevzuat gereğince bu düzenlemelerin belirli bir süre için yapılması gerekmektedir.

Danıştay 13. Dairesinin Esas No:2015 / 985, Karar No: 2015 / 3164 numaralı kararında;

“…

toplu taşıma hizmetlerinin ruhsat vermek suretiyle yerine getirilmesi usulünde ise ruhsat verilecek sürenin, tespit edilen muhammen bedelin yıllık mı yoksa ruhsat verilen süre için mi öngörüldüğünün, yıllık olarak tespit edilmiş ise her yıla ilişkin artış oranının nasıl belirleneceğinin vb. hususların açık bir şekilde ortaya konularak söz konusu ihalenin yine Devlet İhale Kanunu hükümlerine göre yapılması gerektiği, toplu taşıma hizmetlerinin gördürülmesinde ruhsat verme yönteminin seçilmesi hâlinde verilecek olan ruhsatın süresiz bir şekilde verilemeyeceği, belli bir süre dâhilinde ruhsat verilmesi gerektiği görülmektedir.

Bu durumda, ilgili mevzuat ve dosyadaki bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda; toplu taşıma hizmetinin yerine getirilmesinde ruhsat verme yönteminin seçilmesi hâlinde, süresiz olarak ruhsat vermenin söz konusu olmadığı, belli bir süre dâhilinde ruhsatın verilmesi gerektiği, bu süreye göre muhammen bedelin belirlenmesinin şart olduğu, bu hususlar ortaya konulduktan sonra Devlet İhale Kanunu hükümlerine uygun bir şekilde ihalenin yapılması gerektiği…” yönünde hüküm verilmiştir.

Belediye tarafından yürütülen uygulamada ise, yürürlükten kaldırılan 1580 sayılı Kanun’a dayanılarak 1988 yılında çıkarılan Antakya Belediyesi Denetiminde Çalıştırılacak Özel Halk Otobüslerine Ait Yönetmelik’e istinaden 1993 yılında mevzuata aykırı olarak encümen kararıyla belediye ve kooperatif arasında protokol yapılmış ve süresi altı yıl olarak belirlenmiştir. Ancak 1994 yılında belediye meclisince, belediye encümenine böyle bir yetki verilmediği gerekçesiyle protokol iptal edilmesine rağmen karara uyulmamış ve taşımacılık

faaliyetleri süresiz olarak devam etmiştir. Daha sonraki yıllarda ise yeni eklenen otobüsler için encümen kararıyla süre belirtilmeksizin izin belgesi verilerek uygulama yürütülmüştür.

Sonuç olarak, şehir içi toplu taşıma faaliyetinin hiç bir ihale yapılmadan süresiz olarak verilen izin belgeleriyle tekel oluşturularak yürütülmesi mevzuata aykırıdır.

Kamu idaresi cevabında; “Antakya, Samandağ ve İskenderun İlçelerinde ihalesiz ve süre belirtmeksizin faaliyet gösteren özel halk otobüsleri için toplu taşıma ihalesi yapılması ile ilgili süreç başlatılmıştır. Antakya, İskenderun ve Samandağ İlçelerinde 10 yıl süre ile toplu taşıma ihalesi yapılması hususunun haziran ayı meclis gündemine taşınmasına ilişkin Başkanlık Olur’u alınmış olup ihale sürecine ilişkin çalışmalar devam etmektedir.” denilmektedir.

Sonuç olarak İdare cevabında bulgu konusu hususa ilişkin olarak Antakya, Samandağ ve İskenderun ilçelerinde gerekli çalışmalara başlandığını belirtmektedir. Ancak, söz konusu çalışmaların diğer ilçelerde de yapılması gerekmektedir.

Gelecek yıllarda yürütülecek denetimlerde bu konu izlenecektir.