MEHMET BALiOGLU

Özel Bütçe İçerisinde Yer Alması Gereken Katkısız Gelirlerin Döner Sermaye İşletmesinin Geliri Olarak Kaydedilmesi

Rapor Özet

Ana Konu ve Temel Bulgular

  • ODTÜ’de, özel bütçe hesaplarında yer alması gereken bazı gelirlerin Döner Sermaye İşletmesi geliri olarak kaydedildiği tespit edilmiştir.
  • Bu gelirler arasında kitap satışı, giriş kart bedeli, araç pulu satışı gibi kalemler bulunmaktadır.
  • 2019 yılında bu şekilde hatalı kaydedilen gelirlerin toplam tutarı 8.767.867,86 TL’dir.
  • Bu durumun, Döner Sermaye İşletmesi’nin gelirini ve dönem karını olduğundan yüksek gösterdiği değerlendirilmektedir.

Yasal ve Düzenleyici Çerçeve

  • 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 58. Maddesi
  • 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 58. Maddesine göre Döner Sermaye İşletmelerinin Kurulmasında Uyulacak Esaslara İlişkin Yönetmelik’in 3. ve 6. Maddesi
  • Orta Doğu Teknik Üniversitesi Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliği’nin 2. Maddesi
  • 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 55. Maddesi

Önerilen Ana Eylem Noktaları

  • Hatalı olarak Döner Sermaye İşletmesi geliri kaydedilen 8.767.867,86 TL’nin özel bütçe hesaplarına aktarılması gerekmektedir.
  • Döner Sermaye İşletmesi’nin faaliyet alanları ile ilgili mevzuat hükümleri doğrultusunda, hangi gelirlerin işletme geliri olarak kabul edileceği konusunda bir düzenleme yapılması önerilmektedir.

Rapor Metni

ODTÜ özel bütçe hesaplarında yer alması gereken katkısız gelirlerin (kitap satış, giriş kart bedeli, araç pulu, saf su satışı, hediyelik eşya satışı, bal satışı, kitap cezaları, limon gelirleri, hasar tespit gelirleri) Döner Sermaye İşletmesinin geliri olarak kaydedildiği tespit edilmiştir.

2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 58’inci maddesine göre döner sermaye işletmesinin gelirleri, işletme adına yapılan mal ve hizmet satışları ile diğer gelirlerden oluşur.

2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 58’inci maddesine göre Döner Sermaye İşletmelerinin Kurulmasında Uyulacak Esaslara İlişkin Yönetmelik’in 3’üncü maddesinde ise işletmelerin faaliyet alanları tanımlanmıştır. Bu maddeye göre, Döner Sermayeli İşletmelerin faaliyet alanları aşağıda gösterildiği gibidir:

“a) Bilimsel görüş vermek, proje hazırlamak, araştırma, uygulama ve benzeri hizmetler

yapmak,

  1. Belirli bilimsel sonuçların uygulamasını sağlamak,

  2. Üniversite ve ona bağlı kurumlarda hasta muayene ve tedavisi yapmak ve bunlarla ilgili tahlil ve araştırmaları yürütmek,

  3. Faaliyet alanları ile sınırlı olarak mal ve hizmet üretiminde bulunmak”

Aynı Yönetmelik’in 6‘ncı maddesinde döner sermaye işletmelerinin gelirleri;

“a) Bu işletmelerde yapılacak iş ve hizmetler ile üretilen malların satışı karşılığında sağlanan gelirler,

  1. Bağış ve yardımlar,

  2. Sair gelirler.”

Orta Doğu Teknik Üniversitesi Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliği’nin 2’nci maddesinde ise Döner Sermaye İşletmesinin faaliyet alanları;

“a) Yükseköğretim kurumları dışındaki kuruluşlar ile gerçek ve tüzel kişilerce talep edilecek konularda bilimsel görüş vermek, proje hazırlamak, araştırma ve benzeri hizmetler yapmak, kurslar açmak,

  1. Belirli bilimsel sonuçların uygulanmasını sağlamak,

  2. Mevcut fiziki kapasiteyi değerlendirerek, faaliyet alanları ile sınırlı olarak her türlü mal ve hizmet üretiminde bulunmak, önceden Rektörün onayı alınmak suretiyle elde edilecek ürünleri pazarlamak, teşhir ve satış yerleri açmak,

  3. Üniversite ile ona bağlı birimlerde tahlil ve araştırmalar yapmak ve rapor düzenlemek,

  4. Her türlü basım ve yayım hizmetlerini yerine getirmek.”

Olarak sıralanmıştır.

Üniversitelerin gelir kaynakları 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 55’nci maddesinde belirlenmiştir. Bu gelirler;

  1. Her yıl bütçeye konulacak ödenekler,

  2. Kurumlarca yapılacak yardımlar,

  3. Alınacak harç ve ücretler,

  4. Yayın ve satış gelirleri,

  5. Taşınır ve taşınmaz malların gelirleri,

  6. Döner sermaye işletmelerinden elde edilecek karlar,

  7. Bağışlar, vasiyetler ve diğer gelirlerdir.

ODTÜ Döner Sermaye İşletmesi bünyesinde katkısız gelirler olarak adlandırılan ve herhangi bir bilimsel araştırmaya ya da projeye veya doğrudan bir akademik çalışmanın katkısına dayanmayan kitap satışı, giriş kart bedeli, araç pulu satışı, saf su satışı, hediyelik eşya satışı, bal satışı, kitap cezaları, limon gelirleri, hasar tespit gelirleri adı altında tahsil edilen ve işletme geliri olarak kabul edilip kayda alınan tahsilatlar bulunmaktadır. 2017 yılı Sayıştay Denetim Raporuna da konu edilen tespitle ilgili olarak İdare, herhangi bir düzeltici işlem tesis etmediği gibi yeni gelir kalemleri de işletme gelirlerine dahil edilir olmuştur.

2019 yılında döner sermaye işletmesi faaliyet alanları ile ilgisi bulunmayan gelir türleri ve tutarları aşağıdaki tabloda yer almaktadır.

Tablo 3:Döner Sermaye Kapsamında Elde Edilen Katkısız Gelir Türleri ve Tutarları

Gelir Türü

Tutarı (TL)

Baskı gelirleri

795.574,62

Kitap satış gelirleri

2.026.136,79

Giriş kart bedeli

418.222,34

Araç pulu

2.838.571,92

Saf su satışı

3.007,06

Hediyelik eşya satışı

2.505.168,12

Bal satışı

32.784,04

Kitap cezaları

113.138,46

Limon gelirleri

18.291,85

Hasar tespit geliri

16.972,66

TOPLAM

8.767.867,86

Tablodan da görüleceği üzere; ODTÜ özel bütçe hesapları içerisinde yer alması gereken 8.767.867,86 TL’lik tutar, döner sermaye işletmesine ait gelir olarak kaydedilmiştir.

Döner Sermaye İşletmesinde katkısız gelir olarak sınıflandırılıp tahsilatı yapılan ve yukarıda yer alan tabloda sayılan gelir kalemleri doğrudan herhangi bir akademik çalışmaya ve katkıya dayanmayan, işletmenin faaliyet alanı içerisinde de yer almayan gelirler olup özel bütçe hesaplarına dahil edilmesi gerekmektedir. Yapılan uygulamalar mevzuata aykırı olduğu gibi 2019 Mali Yılı İşletme Gelir Tablosunda döner sermaye işletmesinin geliri olmayan 8.767.867,86 TL’nin 600 Yurtiçi Satışlar Hesabına alınarak dönem satış gelirinin, Bilançoda ise 102 Banka Hesabı ile 590 Dönem Net Karı Hesabının aynı tutar kadar fazla gösterilmesine neden olunduğu değerlendirilmektedir.