MEHMET BALiOGLU

Mal ve Hizmet Alımlarında Temel İhale Usulleri Yerine Genellikle Pazarlık Usulünün Kullanılmış Olması

Rapor Özet

Rapor Metni

Kurum tarafından ihale edilen mal ve hizmet alımlarının büyük kısmı, temel ihale usullerinden ziyade pazarlık usulü ile gerçekleştirilmiştir. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun ‘Temel İlkeler’ başlıklı 5’inci maddesinde idarelerin, bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu oldukları, aralarında kabul edilebilir doğal bir bağlantı olmadığı sürece mal alımı, hizmet alımı ve yapım işlerinin bir arada ihale edilemeyeceği, eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal veya hizmet alımları ile yapım işleri kısımlara bölünemeyeceği belirtilmiştir. Kamu İhale Kanunu’na göre yapılacak ihalelerde açık ihale usulü ve belli istekliler arasında ihale usulü temel usullerdir. Diğer ihale usulleri Kanunda belirtilen özel hallerde kullanılabilecektir. Aynı Kanun’un ‘Pazarlık Usulü’ başlıklı 21’inci maddesinde ise hangi hallerde pazarlık usulü ile ihale yapılabileceğini belirtilmiştir. Aynı maddenin f bendinde İdarelerin yaklaşık maliyeti 728.072 Türk Lirasına kadar olan mamul mal, malzeme veya hizmet alımları ( 2022 yılı için belirlenen eşik değer) olarak eşik değer belirlenmiştir. Ayrıca (b), (c) ve (f) bentlerinde belirtilen hallerde ilan yapılması zorunlu değildir. İlan yapılmayan hallerde en az üç istekli davet edilerek, yeterlik belgelerini ve fiyat tekliflerini birlikte vermeleri istenir.” Hükmü bulunmaktadır. İhalelerde rekabeti, saydamlığı, eşit muameleyi ve kamuoyu denetimini sağlamanın idarelerin temel görevi olduğu ortaya çıkmaktadır. Kanun koyucu idarelerin bu görevini yerine getirirken asıl olarak açık ihale usulü ile belli istekliler arasında ihale usulünün kullanılması gerektiğini, pazarlık ve doğrudan temin usullerinin ise belli şartlar altında ve istisnai hallerde kullanılacağını hüküm altına almıştır. Ancak pazarlık usulü ile gerçekleştirilen ihalelerin birçoğunda yukarıda bahsi geçen temel ilkeler sağlanamayacaktır

TABLO.

Tablodan da görüleceği üzere, 4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu’nun açıklanan hükümlerine aykırı olarak, Belediyenin pek çok mal ve hizmet alımlarında pazarlık usulü yaygın olarak kullanılmıştır. Sonuç olarak, Belediye tarafından ihale edilen mal ve hizmet alımlarının büyük kısmının, temel ihale usullerinden ziyade pazarlık usulü ile gerçekleştirilmesinin 4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu’nda belirtilen temel ilkelere aykırılık teşkil ettiği değerlendirilmektedir.

Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından, 21/b ihaleleri için güvenlik sebepleri, hızlı bir şekilde sonuçlandırma, açık ihalede istekli çıkmaması, projenin süresinin dolacak olması gibi gerekçelerle hareket edildiği, 21/f ihalelerinde ise doğrudan temin parasal limitlerini aşan malzeme alımlarında bu ihale usulünün uygulandığı belirtilmiştir. 21/b ihalelerinden, 2021/833901 ihale kayıt no’lu “Albay Arif Seyhun Kışlası ile Belediye arasında yol açılması” işi için gerekçe gösterilen güvenlik sebepleri makul görülmüştür. Ancak 2022/465151 ihale kayıt no’lu “Aigai Antik Kenti Karşılama Merkez Binası, Çevre Düzenlemesi ve Foseptik Yapım İşi” için gerekçe gösterilen sebeplerin Kamu İhale Kanunu’nun 21/b maddesinde sayılan sebepler arasında olmadığı değerlendirilmektedir. Ayrıca diğer 21/b maddesine göre yapılan ihalelere ilişkin herhangi bir cevap gönderilmemiştir. 21/f ihalelerinden, 2022/597654 İhale kayıt no’lu “Yunusemre Belediyesi Şantiyelerinde Kullanılmak Üzere C25 Beton, Koruge Boru ve Çelik Hasır Alımı” ve 2022/871141 İhale kayıt no’lu “Yunusemre Belediyesi Hizmetlerinde Kullanılmak Üzere Elektrik Malzemeleri ve Aydınlatma Direği Alımı” işleri için gerekçe gösterilen doğrudan temin sınırlarını geçme sebebi, Kamu İhale Kanunu’nun 21/f maddesinde ifade edilen sebepler arasında olmadığı değerlendirilmektedir. Ayrıca diğer 21/f maddesine göre yapılan ihalelere ilişkin herhangi bir cevap gönderilmemiştir. Sonuç olarak, İdare tarafından yapılacak ihalelerde saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini sağlamak adına açık ihale yönteminin uygulanması gerekmektedir.