MEHMET BALiOGLU

Kurum Araçlarının Mevzuata Aykırı Bir Şekilde Tahsis Edilmesi

Rapor Özet

  • Belediyenin gerek mülkiyetindeki gerekse kiralama suretiyle edindiği binek ve yolcu taşıma özellikli panelvan vb. araçlara ilişkin görevlendirmelerin incelenmesi neticesinde; bu araçların, bazı kişiler ve bir kısım vakıf, dernek vb. organizasyonların özel işlerinde kullanılmak üzere bedelsiz olarak tahsis edildiği görülmüştür.
  • Görüldüğü gibi genel yönetim kapsamındaki kamu idareleri ancak bütçelerinde öngörülmüş olması kaydıyla; kamu yararı gözeterek dernek, vakıf, birlik, kurum, kuruluş, sandık ve benzeri teşekküllere yardım yapabilmektedir. Söz konusu madde belediyeleri de kapsamakta iken, 12.11.2012 tarih ve 6360 sayılı Kanun’un 19’uncu maddesi ile 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 75’inci maddesine eklenen; “5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununun 29 uncu maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesi ile 5253 sayılı Dernekler Kanununun 10 uncu maddesi; belediyeler, il özel idareleri, bağlı kuruluşları ve bunların üyesi oldukları birlikler ile ortağı oldukları Sayıştay denetimine tabi şirketler için uygulanmaz.” Fıkrası ile yukarıda yer verilen 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 29’uncu maddesinin mahalli idareler için uygulanmayacağı hükmü getirilerek, belediye bütçelerinden derneklere yardım yapılabilmesinin önü tamamen kapatılmıştır.
  • 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14’üncü maddesinde, belediyenin görev ve sorumlulukları, “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları” başlıklı 15’inci maddesinde de belediyenin yetkileri ve imtiyazları düzenlenmiştir.
  • 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Bütçelerden yardım yapılması” başlıklı 29’uncu maddesinin 1’inci fıkrasında aynen;

  • “Gerçek veya tüzel kişilere kanunda veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinde dayanağı olmadan kamu kaynağı kullandırılamaz, yardımda bulunulamaz veya menfaat sağlanamaz.
  • Ancak, genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin bütçelerinde öngörülmüş olmak kaydıyla; kamu yararı gözetilerek dernek, vakıf, birlik, kurum, kuruluş, sandık ve benzeri teşekküllere yardım yapılabilir.”
  • Hükmü yer almaktadır.

  • 12.11.2012 tarih ve 6360 sayılı Kanun’un 19’uncu maddesi ile 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 75’inci maddesine eklenen;
  • “5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununun 29 uncu maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesi ile 5253 sayılı Dernekler Kanununun 10 uncu maddesi; belediyeler, il özel idareleri, bağlı kuruluşları ve bunların üyesi oldukları birlikler ile ortağı oldukları Sayıştay denetimine tabi şirketler için uygulanmaz.”
  • Fıkrası ile yukarıda yer verilen 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 29’uncu maddesinin mahalli idareler için uygulanmayacağı hükmü getirilerek, belediye bütçelerinden derneklere yardım yapılabilmesinin önü tamamen kapatılmıştır.
  • 4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un 1’inci maddesinde;
  • “Genel bütçeye dahil daireler ile katma bütçeli idareler, bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar, kanunla kurulan fonlar, kefalet sandıkları, sosyal güvenlik kuruluşları, genel ve katma bütçelerin transfer tertiplerinden yardım alan kuruluşlar, kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı ortaklıkları ile müesseseleri, il özel idareleri ve belediyeler ile bunların kurdukları birlik, müessese ve işletmeler, özel bütçeli kuruluşlar, özelleştirme işlemleri tamamlanıncaya kadar, 24.11.1994 tarihli ve 4046 sayılı Kanuna tâbi kuruluşlar ve özel hukuk hükümlerine tâbi, kamunun çoğunluk hissesine sahip olduğu kuruluşlar, kamu banka ve kuruluşları ile bunlara bağlı iş yerleri ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarınca üretilen mal ve hizmet bedellerinde işletmecilik gereği yapılması gereken ticarî indirimler hariç herhangi bir kişi veya kuruma ücretsiz veya indirimli tarife uygulanmaz.”
  • Hükmü ile belediyeler ile bunların kurdukları birlik, müessese ve işletmelerce üretilen mal ve hizmet bedellerinde işletmecilik gereği yapılması gereken ticari indirimler hariç herhangi bir kişi veya kuruma ücretsiz veya indirimli tarife uygulanmayacağı açıkça düzenlenmiştir.
  • 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14’üncü maddesinin (a) ve (b) bentlerinin gerektiğinde, sporu teşvik etmek amacıyla gençlere spor malzemesi verir, amatör spor kulüplerine ayni ve nakdî yardım yapar ve gerekli desteği sağlar, hükümleri gereği, söz konusu araçların, Belediyenin yapmakta olduğu görevler kapsamında gerekli ulaşım hizmetlerin yerine getirilmesinde o anki hizmet esasına uygun günübirlik görevlendirilmeler olduğu ifade edilmiş ve bundan sonraki görevlendirmelerde gerekli hassasiyetin gösterileceği ifade edilmiştir.

Rapor Metni

Belediyenin gerek mülkiyetindeki gerekse kiralama suretiyle edindiği binek ve yolcu taşıma özellikli panelvan vb. araçlara ilişkin görevlendirmelerin incelenmesi neticesinde; bu araçların, bazı kişiler ve bir kısım vakıf, dernek vb. organizasyonların özel işlerinde kullanılmak üzere bedelsiz olarak tahsis edildiği görülmüştür.

5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14’üncü maddesinde, belediyenin görev ve sorumlulukları, “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları” başlıklı 15’inci maddesinde de belediyenin yetkileri ve imtiyazları düzenlenmiştir. Her iki maddede de belediyelerin; bir kısım kişi, kurum, kuruluş, dernek vb. organizasyonlara karşılıksız ulaşım hizmeti sağlayabileceğine cevaz veren bir hüküm bulunmamaktadır.

Ayrıca, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Bütçelerden yardım yapılması” başlıklı 29’uncu maddesinin 1’inci fıkrasında aynen;

“Gerçek veya tüzel kişilere kanunda veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinde dayanağı olmadan kamu kaynağı kullandırılamaz, yardımda bulunulamaz veya menfaat sağlanamaz. Ancak, genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin bütçelerinde öngörülmüş olmak kaydıyla; kamu yararı gözetilerek dernek, vakıf, birlik, kurum, kuruluş, sandık ve benzeri teşekküllere yardım yapılabilir.”

Hükmü yer almaktadır.

Görüldüğü gibi genel yönetim kapsamındaki kamu idareleri ancak bütçelerinde öngörülmüş olması kaydıyla; kamu yararı gözeterek dernek, vakıf, birlik, kurum, kuruluş, sandık ve benzeri teşekküllere yardım yapabilmektedir. Söz konusu madde belediyeleri de kapsamakta iken, 12.11.2012 tarih ve 6360 sayılı Kanun’un 19’uncu maddesi ile 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 75’inci maddesine eklenen;

“5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununun 29 uncu maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesi ile 5253 sayılı Dernekler Kanununun 10 uncu maddesi; belediyeler, il özel idareleri, bağlı kuruluşları ve bunların üyesi oldukları birlikler ile ortağı oldukları Sayıştay denetimine tabi şirketler için uygulanmaz.”

Fıkrası ile yukarıda yer verilen 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 29’uncu maddesinin mahalli idareler için uygulanmayacağı hükmü getirilerek, belediye bütçelerinden derneklere yardım yapılabilmesinin önü tamamen kapatılmıştır.

Belediye araçlarının görevlendirmelerinin incelenmesi neticesinde, dernek ve vakıflara bedelsiz sağlanan ulaşım hizmetine ilişkin bilgiler şu şekildedir:

Tablo 16: Görevlendirilen Araçlara İlişkin Bilgiler

S.N

O

ARAÇ PLAKA

GİDİŞ TARİHİ

DÖNÜŞ TARİHİ

GİTTİĞİ YER

1

42 DIP 60

3.01.2018

5.01.2018

İstanbul

2

42 ELS 84

13.01.2018

13.01.2018

Ankara

3

42 DGM 65

13.01.2018

13.01.2018

İstanbul

4

42 EHP16

24.01.2018

24.01.2018

Ankara

5

42 ELS 84

29.01.2018

29.01.2018

Ankara

6

42 DPG 89

31.01.2018

31.01.2018

Ankara

7

42 BML 79

9.02.2018

9.02.2018

İstanbul

8

42 EHP 16

9.02.2018

10.02.2019

İzmit

9

42 BML 79

17.02.2018

18.02.2018

İstanbul

10

42 DIP 60

21.02.2018

23.02.2018

İstanbul

11

42 DIP 49

1.03.2018

1.03.2018

İstanbul

12

42 BML 79

17.03.2018

17.03.2018

Ankara

13

42 DGM 65

19.03.2018

19.03.2018

Ankara

14

42 DIP 49

18.03.2018

18.03.2018

İstanbul

15

42 DIP 49

24.03.2018

24.03.2018

İstanbul

16

42 DIP 49

29.03.2018

29.03.2018

Afyonkarahisar

17

42 DIY 87

30.03.2018

31.03.2018

İzmir

18

42 BML 79

7.04.2018

8.04.2018

Ankara

19

34 TU 6837

15.04.2018

15.04.2018

İstanbul

20

42 BRU 82

15.04.2018

15.04.2018

Ankara

21

42 DPG 89

18.04.2018

18.04.2018

Afyonkarahisar

22

42 BML 79

19.04.2018

19.04.2018

İstanbul

23

42 DIP 60

18.04.2018

20.04.2018

İstanbul

24

42 DIP 60

21.04.2018

21.04.2018

İstanbul

25

34 TU 6837

21.04.2018

21.04.2018

Ankara

26

42 DGM 65

23.04.2018

24.04.2018

Ankara

27

42 BRU 82

23.04.2018

23.04.2018

İstanbul

28

42 DIP 60

23.04.2018

25.04.2018

İstanbul Bursa

29

34 TU 6837

24.04.2018

25.04.2018

İstanbul

30

42 BML 79

24.04.2018

24.04.2018

Ankara

31

42 BRU 82

27.04.2018

27.04.2018

İstanbul

32

42 BRU 82

29.04.2018

29.04.2018

Bursa

33

42 BML 79

28.04.2018

28.04.2018

Ankara

34

42 DPG 89

2.05.2018

4.05.2018

Çanakkale

35

42 BRU 82

2.05.2018

2.05.2018

İstanbul

36

42 DIP 60

3.05.2018

7.05.2015

İstanbul

37

42 BRU 82

6.05.2018

6.05.2018

İstanbul

38

42 BRU 82

6.05.2018

6.05.2018

İstanbul

39

42 ELS 84

11.05.2018

12.05.2018

Samsun

40

42 DIP 60

16.05.2018

18.05.2018

İstanbul

41

42 DIP 60

26.05.2018

25.05.2018

İstanbul

42

34 TU 6837

28.05.2018

28.05.2018

İstanbul

43

42 DIP 60

30.05.2018

30.05.2018

İstanbul

44

26GK 393

4.07.2018

4.07.2018

İstanbul

45

42 BPG 89

18.07.2018

18.07.2018

Afyonkarahisar

46

42 ELS 84

30.08.2018

30.08.2018

İstanbul

47

42 DGM 65

31.08.2018

31.08.2018

İstanbul

48

42 ELS 84

3.09.2018

3.09.2018

İstanbul

49

42 DGM 65

13.09.2018

13.09.2018

İstanbul

50

34 TU 6837

17.09.2018

17.09.2018

İstanbul

51

42 DGM 65

19.09.2018

19.09.2018

İstanbul

52

42 DIP 60

25.09.2018

27.09.2018

İstanbul

53

42 DPG 89

29.09.2018

29.09.2018

Ankara

54

42 ELS 84

29.09.2018

29.09.2018

Bursa

55

42 DIP 60

3.10.2018

5.10.2018

İstanbul

56

42 DIP 60

9.10.2018

11.10.2018

İstanbul

57

42 DIP 60

17.10.2018

19.10.2018

İstanbul

58

42 DIP 60

31.10.2018

31.10.2018

İstanbul

59

42 DIP 60

14.11.2018

14.11.2018

İstanbul

60

42 DPG89

18.11.2018

18.11.2018

Afyonkarahisar

61

42 DIP 60

18.11.2018

18.11.2018

İstanbul

62

42 DPG89

23.11.2018

25.11.2018

İstanbul

26 FJ 083

63

42 DIP 60

21.11.2018

21.11.2018

İstanbul

64

42 BRU 82

1.12.2018

1.12.2018

Ankara

65

42 DPG 89

1.12.2018

2.12.2018

Manisa

66

42 DPG 89

6.12.2018

6.12.2018

İstanbul

67

26 TP 024

10.12.2018

11.12.2018

Kayseri

68

42 DIP 60

18.12.2018

18.12.2018

İstanbul

69

42 DPG 89

21.12.2018

21.12.2018

İstanbul

70

42 DGM 65

20.12.2018

20.12.2018

İstanbul

Tablodan görüldüğü üzere, bir kısım kişilere ve vakıf, dernek, spor kulübü gibi organizasyonlara, belediye araçlarının bedelsiz tahsis edilmesi suretiyle ulaşım hizmeti verilmiştir.

Yukarıda yer alan mevzuat hükümlerinde, belediyelerin dernek, vakıf, birlik, kurum, kuruluş, sandık ve benzeri teşekküllere yardım yapabilmesinin artık mümkün olmadığı belirtilmiştir. Yapılan işlem yardım kapsamında değil, hizmet kapsamında değerlendirilse dâhi, söz konusu işlemin hukuka uygun olmadığı değerlendirilmektedir.

Nitekim 4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un 1’inci maddesinde;

“Genel bütçeye dahil daireler ile katma bütçeli idareler, bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar, kanunla kurulan fonlar, kefalet sandıkları, sosyal güvenlik kuruluşları, genel ve katma bütçelerin transfer tertiplerinden yardım alan kuruluşlar, kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı ortaklıkları ile müesseseleri, il özel idareleri ve belediyeler ile bunların kurdukları birlik, müessese ve işletmeler, özel bütçeli kuruluşlar, özelleştirme işlemleri tamamlanıncaya kadar, 24.11.1994 tarihli ve 4046 sayılı Kanuna tâbi kuruluşlar ve özel hukuk hükümlerine tâbi, kamunun çoğunluk hissesine sahip olduğu kuruluşlar, kamu banka ve kuruluşları ile bunlara bağlı iş yerleri ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarınca üretilen mal ve hizmet bedellerinde işletmecilik gereği yapılması gereken ticarî indirimler hariç herhangi bir kişi veya kuruma ücretsiz veya indirimli tarife uygulanmaz.”

Hükmü ile belediyeler ile bunların kurdukları birlik, müessese ve işletmelerce üretilen mal ve hizmet bedellerinde işletmecilik gereği yapılması gereken ticari indirimler hariç herhangi bir kişi veya kuruma ücretsiz veya indirimli tarife uygulanmayacağı açıkça düzenlenmiştir.

Dolayısıyla söz konusu mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden anlaşıldığı üzere, bir kısım kişi ve organizasyonlara araç tahsis edilmesi, Belediye Kanunu’nda sayma suretiyle düzenlenen, “Belediyenin görev ve sorumlulukları” ile “Belediyenin yetki ve imtiyazları” kapsamında yer almamaktadır.

Ayrıca, yukarıda ayrıntısıyla açıklandığı üzere, yapılan araç tahsislerinin “yardım” olarak ya da “hizmet” olarak ele alınması, söz konusu görevlendirme işlemlerinin mevzuata aykırı olmasını değiştirmemektedir.

Tepebaşı Belediyesinin mevzuatın öngördüğü şekilde, bütçesini mahalli müşterek ihtiyaçlar doğrultusunda kullanmasının kamunun yararına olacağı düşünülmektedir.

Kamu idaresi cevabında; 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 14’üncü maddesinin (a) bendi ve (b) bendindeki gerektiğinde, sporu teşvik etmek amacıyla gençlere spor malzemesi verir, amatör spor kulüplerine ayni ve nakdî yardım yapar ve gerekli desteği sağlar, hükümleri gereği, söz konusu araçların, Belediyenin yapmakta olduğu görevler kapsamında gerekli ulaşım hizmetlerin yerine getirilmesinde o anki hizmet esasına uygun günübirlik görevlendirilmeler olduğu ifade edilmiş ve bundan sonraki görevlendirmelerde gerekli hassasiyetin gösterileceği ifade edilmiştir.

Sonuç olarak Kamu İdaresi tarafından, bulgumuzda belirtilen araç görevlendirmelerinin 5393 sayılı Kanun’un “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14’üncü maddesinin (a) ve (b) bentlerine istinaden yapıldığı belirtilerek itiraz edilmiştir.

Bulguda da yer verildiği üzere 12.11.2012 tarih ve 6360 sayılı Kanun’un 19’uncu maddesi ile 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 75’inci maddesine eklenen fıkra ile belediyelerin dernek ve vakıflara herhangi bir yardımda bulunabilmesinin önü tamamen kapanmıştır.

Bulguda yer verilen araç görevlendirme listesinde, dernek ve vakıf üyelerinin ulaşım ihtiyacının belediye mülkiyetinde olan ya da belediye tarafından kiralanan araçlarla karşılandığı görülmektedir.

Bulgumuzda yer alan listede dernek ve vakıf üyeleri dışında kalan görevlendirmelerde ise, kültür-sanat, spor vb. faaliyetlerde bulunan kişilerin şehirlerarası ulaşım ihtiyacının belediye araçlarıyla karşılandığı görülmektedir. 5393 sayılı Kanun’un 14’üncü maddesinin ilk fıkrasında “Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla;” ifadesi yer almaktadır.

Dolayısıyla belediyelerin görev ve sorumluluk alanı, yapılan faaliyetlerin mahalli müşterek nitelikte olmasına bağlı olarak oluşmaktadır. Söz konusu faaliyetlerde yer alan kişilere bedelsiz ulaşım hizmeti verilmesinin, belediyenin görev ve sorumluluk sahasının dışına çıkılmasına sebebiyet verdiği değerlendirilmektedir.

Bulgu konusu tespitin devam edip etmediği takip eden denetimlerde izlenecektir.