MEHMET BALiOGLU

İhtiyaçların İhale Yerine Kısımlara Bölünerek Temin Edilmesi

Rapor Özet

Ana Konu ve Temel Bulgular

  • Mal ve hizmet alımlarının, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun rekabet, eşit muamele ve kaynakların verimli kullanılması ilkelerine aykırı olarak, kısımlara bölünerek doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirildiği tespit edilmiştir.
  • Aynı nitelikteki alımların, eşik değerlerin altında kalmak ve belirli firmalardan alım yapmak amacıyla, kısımlara bölünerek doğrudan temin yöntemiyle yapıldığı belirlenmiştir.
  • İhtiyaçların öngörülemezliği veya aciliyeti gibi gerekçelerin, ödeneklerin bölünerek doğrudan temin yöntemiyle alım yapılmasını haklı çıkarmadığı değerlendirilmiştir.

Yasal ve Düzenleyici Çerçeve

  • 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu Madde 5
  • 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu Madde 60
  • Hizmet Alım İhaleleri Uygulama Yönetmeliği ‘Temel İlkeler’
  • Mal Alım İhaleleri Uygulama Yönetmeliği ‘Temel İlkeler’

Önerilen Ana Eylem Noktaları

  • Mal ve hizmet alımlarında, rekabet, eşit muamele ve kaynakların verimli kullanılması ilkelerine uygun hareket edilmelidir.
  • Eşik değerlerin altında kalmak veya belirli firmalardan alım yapmak amacıyla alımlar kısımlara bölünmemelidir.
  • Acil durumlarda, doğrudan temin yerine ilgili pazarlık usulü gibi uygun bir ihale yöntemi kullanılmalıdır.
  • Süreklilik gösteren alımlar, kısımlara bölünerek doğrudan temin ile değil, ihale yoluyla yapılmalıdır.

Rapor Metni

Mal ve hizmet alımlarına ilişkin yapılan incelemede, aynı nitelikteki alımların kısımlara bölünerek doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirildiği tespit edilmiştir.

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel ilkeler” başlıklı 5’inci maddesinde

İdareler yapacakları ihalelerde rekabeti, eşit muameleyi ve kaynakların verimli kullanılmasını, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını sağlamakla sorumlu tutulmuştur. Ayrıca eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal veya hizmet alımları ile yapım işleri kısımlara bölünemeyeceği ve bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde açık ihale usulü ve belli istekliler arasında ihale usulünün temel usuller olduğu, diğer ihale usulleri Kanun’da belirtilen özel hallerde kullanılabileceği temel ilkeler arasında sayılmıştır. 4734 sayılı Kanun’a göre çıkarılan Hizmet Alım İhaleleri Uygulama Yönetmeliği ile Mal Alım İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Temel İlkeler” başlıklı maddelerinde; Eşik değerlerin veya parasal limitlerin altında kalmak ya da bu Yönetmelikte yer alan diğer hükümlerin uygulanmasından kaçınmak amacıyla mal/hizmet alımları kısımlara bölünemez.” düzenlemesi yer almaktadır.

Yukarıda yer verilen rekabeti ve eşit muameleyi, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını sağlamak ve parasal limitlerin altında kalmak amacıyla alımların kısımlara bölünemeyeceği ilkelerine aykırı olarak; kısımlara bölünmek suretiyle aynı firmadan pek çok defa alım yapıldığı incelenmiştir.

Bununla beraber ihtiyaçların ne zaman çıkacağının idarece öngörülememesi, işlerin acil ve ivedi yapılması gerektiği, ihtiyaçların acil olarak karşılanmaması halinde can ve mal kaybına yol açabilecek durumlar yaşanabileceği göz önüne alınsa bile bu hususların ödeneklerin bölünmek suretiyle doğrudan temin (22/d) yöntemiyle bir firmadan satın alınmasına gerekçe oluşturmayacağı değerlendirilmektedir. Kaldı ki acil ve ivedi durumlarda ihtiyaçların acil olarak karşılanmaması halinde can ve mal kaybına neden olabilecek nitelikteki alımların kısımlara bölerek doğrudan temin ile satın alınması yerine gerekçeye uygun ihale usullerinden biri olan ilgili pazarlık yöntemiyle tedariki uygun olacaktır.

Süreklilik gösteren mal, hizmet ve yapım işlerinin, ihale yerine kısımlara bölünmek suretiyle 22/d kapsamında temini sonucunda 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun “Görevlilerin Ceza Sorumluluğu” başlıklı 60’ıncı maddesi son fıkrası hükmünün de gündeme gelebileceği göz ardı edilmemelidir. Kamu kaynaklarının etkin ve verimli kullanılması için ihale ilke ve kurullarına uyulması gerektiği değerlendirilmektedir.